Welke OT zit er in uw gebouw? Alle systemen op een rij

Meer OT dan u denkt

Vraag een eigenaar welke OT er in zijn gebouw zit, en het blijft vaak stil. Dat is niet vreemd. OT zit verstopt in technische ruimtes, in plafonds, op het dak en in de liftschacht. U ziet het pas als het niet werkt.

In het eerste deel van deze reeks legden we uit wat OT is: de hardware en software die fysieke processen meten en aansturen. Nu lopen we de systemen één voor één langs: wat ze doen, wie ze meestal beheert en hoe ze vaak zijn aangesloten. Aan het eind krijgt u een tip om zelf een overzicht te maken.

De systemen in één overzicht

Dit is een algemeen beeld. In uw gebouw kan het anders geregeld zijn.

Het gebouwbeheersysteem: het hart van de installaties

Het gebouwbeheersysteem (GBS, in het Engels BMS) is het centrale systeem dat de klimaatinstallatie aanstuurt. Het bestaat meestal uit regelkasten in de technische ruimtes, sensoren in het gebouw en een computer of webpagina waarop de beheerder alles kan zien en instellen.

Het GBS wordt meestal geleverd en onderhouden door de installateur. Die wil storingen snel kunnen zien, dus heeft hij vaak toegang op afstand. De apparaten praten met elkaar via eigen protocollen, zoals BACnet en Modbus. Oudere versies daarvan hebben geen wachtwoord en geen versleuteling. Daarover gaat een later deel van deze reeks.

Het GBS is vaak het eerste systeem dat aan het kantoornetwerk wordt gekoppeld, bijvoorbeeld om het energieverbruik te zien. Weet dus waar het aan hangt.

Klimaat, verlichting en zonwering

De verwarming, koeling en ventilatie worden meestal door het GBS geregeld. Verlichting en zonwering hebben vaak een eigen systeem. In veel gebouwen in Europa is dat KNX: een standaard waarmee schakelaars, sensoren, lampen en zonwering met elkaar praten. Voor verlichting wordt ook DALI gebruikt.

Deze systemen worden meestal aangelegd door de elektrotechnisch installateur. Na de oplevering is vaak niet duidelijk wie ze beheert. Soms zijn ze gekoppeld aan het GBS of aan een app voor de gebruikers. Elke koppeling is een verbinding die u moet kennen.

Liften en roltrappen

Een lift heeft een alarmknop en een spreekverbinding. Wie vast komt te zitten, kan zo hulp roepen. Die verbinding loopt meestal naar een meldkamer van de liftleverancier of een andere partij.

Steeds meer liften worden ook op afstand bewaakt. De leverancier ziet dan storingen en slijtage, en kan onderhoud beter plannen. Dat gaat vaak via een eigen modem met een simkaart, soms via het netwerk van het gebouw. Vraag na welke verbinding uw liften gebruiken en wie daarbij kan.

Toegang en camera's

Pasjeslezers, slimme sloten, slagbomen en toegangspoorten bepalen wie het gebouw in mag. Camera's leggen vast wat er gebeurt. Beide worden vaak geleverd door een beveiligingsbedrijf.

Deze systemen gebruiken bijna altijd het netwerk. Camera's sturen hun beelden naar een recorder. Toegangssystemen worden steeds vaker beheerd via een app of de cloud. Daardoor kunnen ze van buitenaf bereikbaar zijn. Veel aanvallen op slimme apparaten begonnen bij camera's en recorders met een standaardwachtwoord. Lees daarover meer in Hoe veilig is het slimme gebouw?

Brandmelding en ontruiming

De brandmeldinstallatie ontdekt rook of hitte, geeft alarm en zet de ontruiming in gang. In veel gebouwen gaat er ook automatisch een melding naar een meldkamer. Dit systeem moet aan strenge eisen voldoen en wordt onderhouden door een gespecialiseerd bedrijf.

De brandmeldinstallatie staat meestal los van de andere systemen. Wel is er vaak een koppeling: bij brand stopt de ventilatie of gaan deuren van het slot. Weet hoe die koppelingen werken en wie ze mag wijzigen.

Energie: meters, laadpalen, zonnepanelen en batterijen

Dit is de groep die het snelst groeit. Slimme meters meten het verbruik. Laadpalen laden auto's en houden bij wie hoeveel laadt. Omvormers zetten de stroom van zonnepanelen om. Batterijen slaan energie op.

Deze apparaten worden vaak geplaatst door verschillende partijen, elk met een eigen app of portaal. Veel ervan hebben een eigen verbinding met internet, via een simkaart of via het netwerk van het gebouw. Daardoor staan ze vaak in geen enkel overzicht.

Vergeet de huurders niet

Huurders brengen ook OT mee. Denk aan extra koeling voor een serverruimte, een eigen toegangssysteem of machines en koelcellen in een bedrijfshal. Die systemen zijn van de huurder, maar ze kunnen aan hetzelfde netwerk hangen. Maak dus afspraken over wat de huurder mag aansluiten en waar. Over logistiek vastgoed gaat een apart deel van deze reeks.

Tip: maak een overzicht van uw OT

Wat niet op een lijst staat, wordt niet bijgewerkt en niet beveiligd. Het begint dus met een overzicht, een zogenaamde inventaris. Dat hoeft geen ingewikkeld document te zijn. Een eenvoudige tabel is genoeg. Noteer per systeem:

1. De naam van het systeem en waar het staat.
2. De leverancier en de partij die het beheert, met een contactpersoon.
3. Of het systeem van de eigenaar of van de huurder is.
4. Hoe het is aangesloten: los, op een eigen netwerk, op het kantoornetwerk of op internet.
5. Wie er op afstand bij kan, en hoe die toegang is beveiligd.
6. Wanneer de software voor het laatst is bijgewerkt.
7. Wat er gebeurt als het systeem uitvalt, en hoe erg dat is.

Vraag de gegevens op bij uw installateurs en leveranciers. Loop zelf ook de technische ruimtes langs: u vindt vaak apparaten die niemand meer kent. Spreek af wie het overzicht bijhoudt, en werk het bij als er iets verandert.

Wat het IT-Label en de Security Audit hier doen

Het IT-Label beoordeelt de digitale infrastructuur van een gebouw: de aansluiting, de bekabeling, de wifi en de technische ruimte. Het IT-Label kijkt wel of er slimme gebouwsystemen zijn, zoals klimaat, toegang en camera's, maar beoordeelt niet hoe veilig die OT is. Wel kijkt de inspecteur of het gebouwbeheersysteem is aangesloten op het IT-netwerk. Dat helpt u om te zien waar IT en OT elkaar raken.

Wilt u weten of uw gebouwsystemen goed gescheiden zijn van het kantoornetwerk? In de Security Audit controleert een auditor op locatie of uw netwerk gescheiden is van gasten, andere huurders en de gebouwsystemen. U krijgt een rapport met de risico's en een advies over hoe u de netwerken scheidt.

Uw volgende stap

Begin met de gratis IT-Label Zelfscan. In een paar minuten ziet u hoeveel u van uw pand weet en waar de aandachtspunten zitten. Gebruik daarna de lijst hierboven om uw OT in kaart te brengen.

Dit is deel 2 van een reeks over IT en OT in gebouwen. Elke woensdag verschijnt een nieuw deel. Volgende week leest u waarom IT en OT steeds meer samengroeien, en wat dat van u vraagt. Alle begrippen en delen vindt u op de pagina IT en OT in gebouwen.

Veelgestelde vragen

Wat is operationele technologie in een gebouw?

Operationele technologie (OT) is alle techniek die in een gebouw iets meet, regelt of bedient. Denk aan het gebouwbeheersysteem, klimaat, verlichting, zonwering, liften, toegangscontrole, camera's, brandmelding, laadpalen, zonnepanelen en batterijen.

Wat doet een gebouwbeheersysteem?

Een gebouwbeheersysteem (GBS) regelt en bewaakt de installaties voor verwarming, koeling en ventilatie, en vaak ook de verlichting. De beheerder ziet op één scherm hoe de installaties werken en kan instellingen aanpassen. Het systeem wordt meestal geleverd en onderhouden door de installateur.

Wie is verantwoordelijk voor de OT in een gebouw?

Dat verschilt per gebouw en per systeem. Vaak beheert de installateur het klimaat, de liftleverancier de liften en een beveiligingsbedrijf de toegang en de camera's. Zorg dat één partij het geheel overziet, meestal de eigenaar of de beheerder. Maak afspraken en leg ze vast.

Hoe maak ik een overzicht van de OT in mijn gebouw?

Maak een tabel met per systeem: de naam, de plek, de leverancier en beheerder, of het van de eigenaar of de huurder is, hoe het is aangesloten, wie er op afstand bij kan en wanneer het is bijgewerkt. Vraag de gegevens op bij uw leveranciers en loop zelf de technische ruimtes langs.

Kijkt het IT-Label naar de OT in mijn gebouw?

Het IT-Label kijkt wel of er slimme gebouwsystemen zijn, zoals klimaat, toegang en camera's, maar beoordeelt niet hoe veilig die OT is. Het beoordeelt de digitale infrastructuur. Wel kijkt de inspecteur of het gebouwbeheersysteem is aangesloten op het IT-netwerk. Of de netwerken goed gescheiden zijn, onderzoeken we in de Security Audit, met advies.